45 lat Porozumienia Jastrzębskiego — jak trzecie porozumienie lata 1980 odmieniło region

Opublikowane przez: Marcin Hojka

3 września 2025 15:42

Trzydzieści pięć? Nie. Dokładnie 45 lat temu, 3 września 1980 r. podpisano dokument kończący strajk górników w Jastrzębiu-Zdroju — Porozumienie Jastrzębskie. Porozumienie to było trzecim dokumentem zawartym latem 1980 roku między władzami PRL a strajkującymi robotnikami, po porozumieniach z Gdańska i Szczecina.

Twoja reakcja:

REKLAMA

Najważniejsze informacje:

Porozumienie Jastrzębskie podpisano 3 września 1980 r. o godz. 5.45.
Do 21 postulatów z wybrzeża górnicy dodali własne i podpisane porozumienie objęło 29 punktów.
Porozumienie potwierdziło m.in. zniesienie 4-brygadowego systemu pracy i wpisanie pylicy płuc do wykazu chorób zawodowych.

Strajk i droga do porozumienia

Protest górników w Jastrzębiu-Zdroju rozpoczął się w nocy z 27 na 28 sierpnia 1980 r. Był to strajk solidarnościowy z załogami Gdańska i Szczecina. W proteście wzięły udział dwie największe jastrzębskie kopalnie: Manifest Lipcowy (obecnie Zofiówka) i Borynia.

Dzień po rozpoczęciu strajku przyjechała delegacja rządowa, jednak rozmowy nie przyniosły efektu i protest się rozrastał. Powołano Międzyzakładowy Komitet Strajkowy (MKS), którego przewodniczącym został Jarosław Sienkiewicz. Do strajku dołączały kolejne kopalnie, co zwiększało presję negocjacyjną.

Negocjacje i treść porozumienia

Kolejna tura negocjacji między MKS a stroną rządową rozpoczęła się 2 września i zakończyła sukcesem. Jak czytamy w Encyklopedii Solidarności, 3 września 1980 r. o godz. 5.45 podpisano „Protokół porozumienia zawartego przez Komisję Rządową i Międzyzakładowy Komitet Strajkowy w dniu 3 września 1980 r. w Kopalni Węgla Kamiennego Manifest Lipcowy”.

Górnicy dodali własne postulaty do 21 postulatów zgłoszonych na wybrzeżu, a finalny dokument obejmował 29 punktów. W porozumieniu potwierdzono ustalenia gdańskie i zapisano konkretne zmiany:

zniesienie 4-brygadowego systemu pracy (system wymagał pracy 7 dni w tygodniu);
zobowiązanie władz do przedstawienia Sejmowi PRL projektu obniżenia wieku emerytalnego w górnictwie;
wprowadzenie od 1 stycznia 1981 r. wolnych wszystkich sobót i niedziel (w tekście porozumienia zapis nie precyzował zakresu poza górnictwem, co później stało się przedmiotem sporu);
realizacja postulatów socjalno-bytowych, w tym wpisanie pylicy płuc do wykazu chorób zawodowych.

Strony porozumienia i sygnatariusze

Ze strony MKS porozumienie podpisali: Jarosław Sienkiewicz (przewodniczący), Stefan Pałka i Tadeusz Jedynak (wiceprzewodniczący), oraz członkowie MKS: Jan Jarliński, Piotr Musiał, Andrzej Winczewski, Marian Kosiński, Roman Kempiński, Mieczysław Sawicki, Kazimierz Stolarski, Ryszard Kuś, Wacław Kołodyński, Władysław Kołduński i Grzegorz Stawski.

Ze strony rządowej podpisy złożyli m.in.: wicepremier Aleksander Kopeć, Andrzej Żabiński (z-ca członka Biura Politycznego i sekretarz KC PZPR), Włodzimierz Lejczak (minister górnictwa), Wiesław Kiczan (sekretarz KW PZPR w Katowicach), Mieczysław Glanowski (podsekretarz stanu w Ministerstwie Górnictwa), Zdzisław Gorczyca (I z-ca wojewody katowickiego) oraz Jerzy Nawrocki (rektor Politechniki Śląskiej).

Podsumowanie i znaczenie

Porozumienie Jastrzębskie było istotnym uzupełnieniem fal strajkowych z lata 1980 r. — rozszerzyło postulatykę o konkretne zapisy dotyczące pracy, emerytur i ochrony zdrowia zawodowego. Wypracowane ustalenia miały bezpośredni wpływ na życie górników i rodzin górniczych oraz wpłynęły na dalszy przebieg wydarzeń społeczno-politycznych tamtego okresu.