45 lat Porozumienia Katowickiego — dlaczego jedno z Porozumień Sierpniowych podpisano we wrześniu w Dąbrowie Górniczej?

Jak doszło do porozumienia

W wyniku pogarszającej się sytuacji gospodarczej i społecznej, kulminacją niezadowolenia była seria strajków latem 1980 roku, która objęła niemal całą Polskę, ze szczególnym nasileniem na Wybrzeżu oraz w regionie Górnego Śląska i Zagłębia Dąbrowskiego. W lipcu 1980 roku podwyżki urzędowych cen mięsa i wędlin stały się bezpośrednią iskrą protestów. Strajki przybrały formę zorganizowaną — powstawały struktury takie jak Międzyzakładowy Komitet Strajkowy (MKS) oraz MKR.

Co zawierało Porozumienie Katowickie

Porozumienie podpisane 11 września 1980 roku potwierdzało zapisy porozumienia zawartego w Gdańsku i rozszerzało gwarancje dla funkcjonowania związków niezależnych. Wśród kluczowych postanowień znalazły się:

• akceptacja działań zmierzających do powstania i funkcjonowania NZZZ „Solidarność” na terenie całego kraju;
• dostęp do mediów dla działań związkowych;
• zwolnienie z obowiązku pracy osób pełniących funkcje związkowe z zachowaniem prawa do wynagrodzenia;
• udostępnienie pomieszczeń przez dyrekcje zakładów lub władze terenowe na działalność związkową;
• możliwość otwarcia rachunków bankowych oraz uczestnictwo strony związkowej w pracach nad nowymi ustawami (kodeks pracy, ustawa o związkach zawodowych, ustawa o samorządzie robotniczym).

Ustalono również, że dokumenty niezbędne do formalizacji (statuty, składy władz, wnioski o lokale) będą przedstawiane wojewodom właściwym dla miejsca działania. Strona rządowa zobowiązała się też do zapewnienia bezpieczeństwa strajkującym, członkom komitetów i ich rodzinom.

Sygnatariusze porozumienia

Porozumienie podpisali przedstawiciele aparatu państwowego oraz reprezentanci komitetów strajkowych. Wśród sygnatariuszy ze strony rządowej byli:

• minister hutnictwa Franciszek Kaim,
• dyrektor naczelny Huty Katowice Zbigniew Szałajda,
• podsekretarz stanu w Ministerstwie Hutnictwa Kazimierz Sąda,
• dyrektor naczelny Huty im. Lenina w Krakowie Eugeniusz Pustówka,
• dyrektor generalny Zjednoczenia Metali Nieżelaznych Franciszek Grzesiek,
• dyrektor Departamentu Pracy i Płac Ministerstwa Hutnictwa Michał Stopaniak,
• przewodniczący Związku Zawodowego Hutników Antoni Seta.

Ze strony strajkujących sygnatariuszami byli m.in. przedstawiciele MKR Huty Katowice: Andrzej Rozpłochowski, Jacek Jagiełka, Bogdan Borkowski, Kazimierz Świtoń, Aleksander Karpierz, Zbigniew Kupisiewicz, Wiesław Tatko, Wiesław Chrzanowski, Stefan Kurowski, Janusz Krzyżewski, Zbigniew Bogusławski.

Obchody rocznicowe w Dąbrowie Górniczej

Obchody 45. rocznicy podpisania Porozumienia Katowickiego rozpoczną się w czwartek, 11 września 2025 roku o godzinie 9:00 mszą świętą w Sanktuarium Św. Antoniego w Dąbrowie Górniczej przy ul. Kościelnej 20. Następnie uczestnicy przejdą pod Pomnik Porozumienia Katowickiego przy al. Józefa Piłsudskiego 92, gdzie zostaną złożone kwiaty. W oficjalnych obchodach weźmie udział m.in. naczelnik Oddziałowego Biura Edukacji Narodowej IPN w Katowicach Ryszard Mozgol.

Gdzie szukać więcej informacji

Więcej materiałów i dokumentów dotyczących Porozumienia Katowickiego można znaleźć m.in. na stronach NSZZ „Solidarność” przy Hucie Katowice oraz w publikacjach Instytutu Pamięci Narodowej. Jak wynika z materiałów IPN, kwestia miejsca i treści porozumień z 1980 roku była przedmiotem dyskusji badaczy i lokalnych środowisk, co ilustruje choćby seria artykułów oraz podcastów przygotowanych przez Instytut Pamięci Narodowej.