Częstochowa: 2026 rokiem miasta

Jednoczesne poparcie dla wyjątkowego jubileuszu

Inicjatywa wyszła od wiceprzewodniczącego Sejmiku Stanisława Gmitruka, który przedłożył projekt uchwały. Wsparcie dla tej inicjatywy wyraził również prezydent Krzysztof Matyjaszczyk, kierując pismo do przewodniczącego Jacka Jarco. Po przyjęciu dokumentu słowa wdzięczności przekazali zastępca prezydenta Częstochowy Łukasz Pabiś oraz przewodniczący Rady Miasta Marcin Biernat.

Częstochowa, która w latach 1975-1999 pełniła funkcję stolicy województwa częstochowskiego, obecnie stanowi drugie co do wielkości miasto województwa śląskiego. Miasto odgrywa kluczową rolę jako ośrodek gospodarczy, akademicki i kulturalny, a także największe w Polsce centrum pielgrzymkowo-turystyczne.

Historyczne połączenie dwóch miast

19 sierpnia przypada okrągła rocznica wydarzenia, które ukształtowało oblicze współczesnej Częstochowy. Tego dnia w 1826 roku nastąpiło formalne połączenie Starej i Nowej Częstochowy – miejscowości położonej nad rzeką Wartą z tą znajdującą się u stóp Jasnej Góry.

„Ogłoszenie roku 2026 Rokiem Miasta Częstochowy ma być wyrazem uznania dla naszych przodków, dla ich odwagi w myśleniu o przyszłości, umiejętności współpracy ponad podziałami i troski o dobro wspólne” – jak czytamy w uzasadnieniu podjętej uchwały.

Wizjonerski plan urbanistyczny

Proces scalenia obu ośrodków, realizowany etapami w latach 1818-1826, miał na celu nadanie miastu nowoczesnego kształtu i wsparcie jego rozwoju zgodnie z duchem uprzemysłowienia Królestwa Polskiego. Nadzór nad pracami sprawował prezes Komisji Województwa Kaliskiego Józef Radoszewski, natomiast bieżące kierownictwo powierzono Antoniemu Duninowi, inspektorowi fabryk i komisarzowi obwodu wieluńskiego.

W ambitne przedsięwzięcie aktywnie włączyli się burmistrzowie obu ośrodków: Aleksy Toliński reprezentujący Starą Częstochowę oraz Jan Muszyński z Nowej Częstochowy. Prawnym fundamentem działań stały się rozporządzenie namiestnika z 19 czerwca 1817 roku dotyczące regulacji miasta oraz dekret o funduszu żelaznym na nowe budynki z 29 kwietnia 1825 roku.

Aleja łącząca świętość z codziennością

Sercem urbanistycznego planu stało się wytyczenie nowej osi komunikacyjnej łączącej kościół św. Zygmunta z Jasną Górą – dzisiejszej Alei Najświętszej Maryi Panny. Projekt z 1823 roku, autorstwa inżyniera wojewódzkiego Jana Bernharda, przewidywał powstanie trzech rynków.

Plan obejmował Nowy Rynek (obecnie Plac Ignacego Daszyńskiego), plac przy kościele św. Jakuba (dzisiejszy Plac Władysława Biegańskiego) oraz planowany, lecz ostatecznie niezrealizowany rynek w pobliżu klasztoru. Realizacja tak ambitnej inwestycji wymagała rozwiązania licznych sporów własnościowych oraz gruntownej przebudowy infrastruktury.

Powstanie nowoczesnego centrum

Kompleksowe prace obejmowały likwidację cmentarza przy świątyni św. Zygmunta, rozbiórki części dotychczasowej zabudowy oraz budowę mostów, studni i obiektów publicznych. W efekcie tych działań powstała nowoczesna aleja obsadzona drzewami, która otworzyła perspektywę na Jasną Górę i uporządkowała centrum miasta.

Nowe centrum miasta wzbogaciły kluczowe obiekty: szpital, plac targowy, Ratusz oraz park podjasnogórski. Formalne połączenie obu części nastąpiło 19 sierpnia 1826 roku, kiedy decyzją Rady Administracyjnej Królestwa Polskiego miasto otrzymało nowe prawa i przywileje właściwe ośrodkom wojewódzkim.

Źródło: Częstochowa