Częstochowa: Po misji odebrano od astronauty dozymetr

Jak wygląda opieka medyczna po powrocie z misji

Bezpośrednią opiekę nad zdrowiem astronautów sprawują lekarze i lekarki. W programie Międzynarodowej Stacji Kosmicznej zespoły medyczne partnerskich agencji uzgodniły zestaw badań przed, w trakcie i po misji. W stanie nieważkości dochodzi do przesunięcia płynów w organizmie, co wpływa na wiele układów. Zmiany monitorowane są już od pierwszych godzin po lądowaniu.

Rekonwalescencja ma kilka celów: przywrócić funkcje błędnika, zniwelować nietolerancję ortostatyczną, odbudować masę mięśniową i gęstość kości. Pracują przy tym doświadczeni fizjoterapeuci oraz naukowcy z zakresu medycyny sportowej. Stosuje się trening stabilności wzroku, ćwiczenia propriocepcji i trening obciążeniowy. Proces jest indywidualnie dopasowany i może trwać od kilku dni do kilku tygodni; skutki osłabienia kości obserwowano nawet do 12 miesięcy po lądowaniu.

Dozymetr, analiza i decyzje o kolejnych misjach

Dr Fogtman odpowiada za ochronę radiologiczną astronautów. Po każdej misji odbiera od astronauty osobiste urządzenie mierzące promieniowanie — dozymetr — które było noszone od startu do lądowania. Dane z dozymetru są złożone i wymagają współpracy zespołowej z zewnętrznymi instytucjami naukowymi. Zebrane pomiary traktowane są jako wrażliwe dane medyczne i podlegają ochronie.

Na podstawie analizy ekspozycji dr Fogtman szacuje indywidualne ryzyko późnych skutków zdrowotnych, takich jak zaćma czy nowotwory, i przygotowuje raport z rekomendacjami. Raport trafia do astronauty oraz do szefa medycyny kosmicznej ESA i może decydować o dopuszczeniu do kolejnej misji oraz o jej długości. W przypadku misji IGNIS trwają właśnie prace nad danymi z dozymetru Sławosza Uznańskiego-Wiśniewskiego; dr Fogtman zapowiada osobiste spotkanie, by omówić wyniki.

Praca w ESA kontra polskie realia naukowe

Po niemal ośmiu latach w ESA dr Fogtman podkreśla, że Europa ma wyraźne atuty: różnorodność, stabilność zatrudnienia i dostęp do bezpłatnej edukacji. To, jej zdaniem, pozwala ludziom zdobywać wiedzę nie za pieniądze, a za czas i zaangażowanie, co przekłada się na jakość pracy. W ESA liczy się efekt, a nie liczba godzin przy biurku — urlop wystarczy zgłosić i zadbać o zabezpieczenie obowiązków.

Z drugiej strony wskazuje na braki: wciąż zbyt mało kobiet na stanowiskach decyzyjnych. Brak mentorki w Agencji tłumaczy niewystarczającą reprezentacją płci. Jako ważne wsparcie zawodowe wymienia Franka De Winnego oraz prof. Martę Koblowską, która wpłynęła na jej rozwój naukowy i styl zarządzania.

Korzenie częstochowskie i plany na przyszłość

Dr Fogtman wychowała się w dzielnicy Północ i ukończyła IX LO im. C. K. Norwida w Częstochowie. Studiowała biotechnologię i biologię molekularną we Wrocławiu i Warszawie, a doktorat zrobiła w Instytucie Biochemii i Biofizyki PAN. Do pracy przy lotach załogowych trafiła jesienią 2017 roku, a jako Crew Exploration Scientist pracowała do grudnia 2023. Obecnie jest Radiation Protection Operations Lead, przewodnicząc operacjom ochrony radiologicznej dla Międzynarodowej Stacji Kosmicznej i planów księżycowych.

Jej dorobek obejmuje ponad 30 publikacji naukowych oraz 2 zgłoszenia patentowe, w tym test diagnostyczny dla pacjentów zagrożonych insulinoopornością. Choć widzi możliwości zawodowe poza medycyną kosmiczną — w przemyśle lotniczym, medycznym, farmaceutycznym czy instytucjach europejskich — na razie pozostaje zaangażowana w rozwój ochrony przed promieniowaniem kosmicznym i planuje stopniowy ruch w stronę zarządzania programami.

Częstochowa w sercu

Mimo pracy za granicą dr Fogtman chętnie wraca do rodzinnego miasta. Aleje Radomska to dla niej obowiązkowy punkt podczas wizyt. Teraz, gdy Częstochowa się zmienia, chętnie odkrywa jej nowe miejsca i ludzi. Na spacerze po Alejach woli rozglądać się wokół, a nie patrzeć w niebo.

Więcej o działalności Europejskiej Agencji Kosmicznej można znaleźć na stronie Europejskiej Agencji Kosmicznej.