Jedna ulica, trzy miasta — górnośląski szlak łączący Katowice, Chorzów i Świętochłowice

Jedna trasa, wiele imion

Na pierwszy rzut oka to trzy różne odcinki. Jednak mapa i tramwajowa linia 11 oraz linia 17 pokazują, że to ciągłość. Ta arteria łączy historyczne centrum Katowic z Chorzowem i Świętochłowicami. Przez dekady zmieniały się tylko nazwy. Charakter ulicy pozostał.

Katowice: Gliwicka — kręgosłup Załęża

Gliwicka zaczyna się przy placu Wolności i biegnie przez Załęże aż do granicy z Chorzowem. To jedna z najdłuższych ulic Katowic — ma ponad 4 km. Jej wytyczenie powiązane jest z osią miejską zaprojektowaną przez Heinricha M. A. Nottebohma w 1856 roku. Dzisiejsza nazwa pojawiła się w okresie międzywojennym: ulica nosiła wcześniej nazwy Bismarckstrasse i Moltkestrasse, w 1922 roku przemianowano ją na Mickiewicza, a w 1925 roku przyjęła nazwę Gliwicka. W latach 1939–1954 nazwy znów się zmieniały.

Wzdłuż trasy stoją zabytki i ślady dawnej zabudowy: neogotycki Kościół św. Józefa, pałac w Załężu otoczony parkiem, dawny urząd gminy oraz robotnicza Kolonia Mościckiego. Ulica pełni też funkcję tramwajowego kręgosłupa miasta — połączenie to działa od ponad stu lat.

Chorzów: Armii Krajowej — historia dzielnicy Batory

Po przekroczeniu granicy miejskiej nazwa zmienia się na Armii Krajowej. W przeszłości ulica nosiła m.in. nazwy Bismarckstrasse, Hermann‑Göring‑Strasse, Piłsudskiego i Armii Czerwonej. Biegnie przez Batory i łączy Katowice ze Świętochłowicami.

Na tej części trasy zachowały się kamienice z przełomu XIX i XX wieku oraz charakterystyczne obiekty: dawne hotel „Pod Żelaznym Kanclerzem” z 1898 roku i dworzec kolejowy z 1913 roku, zaprojektowany dla Królewskiej Dyrekcji Kolejowej. Tutaj historia współistnieje z codziennością.

Świętochłowice: Katowicka — początek i koniec

W Świętochłowicach arteria kontynuuje się jako Katowicka. Ta ulica została wytyczona w 1879 roku z inicjatywy Guido Henckel von Donnersmarcka i zadecydowała o przemianie osady w miasto przemysłowe. Wzdłuż niej stoją m.in. budynek Dyrekcji Kopalń i Hut Donnersmarcków (nr 30), Urząd Miejski, hala targowa oraz wieża ciśnień i wieża zegarowa.

Na skrzyżowaniu historii i religii warto zauważyć bliskie sąsiedztwo kościołów św. Piotra i Pawła oraz Jana Chrzciciela — katolickiego i ewangelickiego — które stoją naprzeciw siebie.

Ulica pamięci

Trakt ten nie był tylko drogą do pracy czy do sklepu. Był też świadkiem dramatów. 4 września 1939 roku ulicą Gliwicką wycofywał się z Załęża ostatni oddział Wojska Polskiego. W czasie wojny część tej przestrzeni służyła jako miejsce zatrzymań i egzekucji. W 1945 roku tą samą trasą prowadzono Górnoślązaków do obozu pracy w Zgodzie. Dziś trasa ta jest miejscem corocznego Marszu na Zgodę — formy pamięci i hołdu dla ofiar.

Między ruchem a refleksją

Arteria biegnie równolegle do Drogowej Trasy Średnicowej. Jest wolniejsza. I taka ma być. Powolne przejście lub podróż tramwajem odsłania detale: secesyjne fasady, familoki, modernistyczne elewacje. To miejsca, które opowiadają historię pokoleń Śląska. Nazwy się zmieniają. Znaczenie — nie.

Na końcu tej trasy czeka też najprostsza przyjemność — dobre jedzenie bez fajerwerków: solidne porcje kuchni azjatyckiej i klasyczny kurczak z rożna. Proste. Smaczne. Tak jak wartość tej drogi: codzienna i wielowarstwowa jednocześnie.