Niewinny błąd na L4. Kontrola ZUS, konsekwencje i milionowe cofnięcia zasiłków

Czy L4 to już tylko zwolnienie od pracy czy raczej „urlop pod lupą”? Z danych ZUS za pierwszy kwartał 2025 r. wynika jasno: jedno na dwanaście skontrolowanych zwolnień lekarskich zostało uznane za nieprawidłowe. W praktyce oznacza to, że tysiące osób – często nieświadomie – naraziło się na wstrzymanie zasiłku lub nawet dodatkowe sankcje. Kontrola ZUS może dziś dotknąć każdego – niezależnie, czy jesteś pracownikiem biurowym, czy rolnikiem na wsi.

Skąd tak duża skala? To efekt zarówno rosnącej liczby nadużyć, jak i nadchodzących zmian w prawie. Jak podkreśla Andrzej Tkaczuk, specjalista ds. legalizacji zatrudnienia cudzoziemców z HRappka.pl,

Projekt nowelizacji ustawy o systemie ubezpieczeń społecznych ma na celu dostosowanie przepisów do obecnej sytuacji na rynku pracy oraz zwiększenia efektywności systemu ubezpieczeń społecznych.

Nowelizacja, która ma wejść w życie w 2025 roku, przewiduje m.in.:

• przekazanie ZUS kompetencji do wypłaty zasiłku chorobowego już od pierwszego dnia zwolnienia,
• uszczegółowienie warunków cofania upoważnień dla lekarzy wystawiających L4,
• nowe narzędzia kontrolne (w tym analizę aktywności w mediach społecznościowych).

Najsłynniejsze przypadki? Pracownicy oficjalnie na L4, których „przyłapano” na remoncie domu lub urlopie za granicą. Takie historie regularnie nagłaśniane są w mediach jako przestroga dla innych – i wywołują gorące dyskusje o granicach prywatności. Kontrowersji nie brakuje: wielu ekspertów alarmuje, że surowe kontrole mogą uderzać także w osoby naprawdę chore, których aktywność zostanie przez urzędników błędnie oceniona jako „niewłaściwa”.

Zmiany i finansowa skuteczność: jak doszliśmy do obecnej skali kontroli?

Rosnąca liczba przypadków wykorzystania L4 jako „dodatkowego urlopu” lub do pracy na czarno wymusiła na ustawodawcy restrykcje. ZUS nie kryje – chodzi o ochronę budżetu i uszczelnienie systemu. W rok cofnięto dziesiątki milionów złotych. Dziś nawet komentowanie firmowych maili podczas L4 czy pomoc w prowadzeniu rodzinnego gospodarstwa może być podstawą do odebrania zasiłku. Ale z drugiej strony – jak podkreślają urzędnicy – bez precyzyjnych reguł łatwo o patologiczne nadużycia, za które płacimy wszyscy.

*Dane za 9 miesięcy 2024 r., wg ZUS

Co robić? Praktyczne porady i ostatnie słowo narratora

Jak uniknąć problemów? Po pierwsze – nie traktuj L4 jak urlopu. Nawet drobna aktywność, która według zdrowego rozsądku wydaje się „niewinna”, może zostać oceniona przez ZUS jako naruszenie celu zwolnienia. Po drugie – jeśli kontrolerzy zapukają do drzwi, odpowiadaj szczerze i nie próbuj ukrywać swojej sytuacji. Po trzecie – śledź zmiany w przepisach. Nowelizacja systemu kontroli L4 ruszy lada moment i nieprzygotowany może zostać zaskoczony.

Warto to podkreślić: system staje się coraz bardziej szczelny, ale w czasach, gdy niepewność zdrowia łączy się z nieoczekiwanym telefonem z ZUS, tylko zdrowy rozsądek i klarowna komunikacja mogą uchronić przed nieprzyjemnymi konsekwencjami. Przypadkowy błąd na L4 może już nie być niewinny – zwłaszcza, gdy system widzi więcej, niż podejrzewamy.