Rybnik: Inwazyjne gatunki obce — czym są i jak wpływają na lokalne środowisko
Inwazyjne gatunki obce to organizmy wprowadzone poza swój naturalny zasięg, które zaczynają się intensywnie rozprzestrzeniać i wyrządzać szkody w lokalnych ekosystemach oraz w gospodarce. Problem dotyczy także miast, parków, rzek i ogródków — dlatego zrozumienie przyczyn i konsekwencji jest kluczowe dla odpowiedzialnego zarządzania przyrodą.
Najważniejsze informacje:
- Około 12 000 gatunków obcych występuje w środowisku w Unii i krajach europejskich.
- Z tych gatunków 10–15% to gatunki inwazyjne, a na unijnej liście znajduje się 114 gatunków.
- Regulacje unijne i krajowe nakładają obowiązki kontroli i zapobiegania rozprzestrzenianiu się.
Co to znaczy „inwazyjne gatunki obce”?
Inwazyjny gatunek obcy (często skracany do IGO) to taki gatunek, który został świadomie lub przypadkowo wprowadzony poza swój naturalny zasięg, a następnie zaczął się tam intensywnie rozprzestrzeniać. Według definicji Instytutu Ochrony Przyrody PAN (2008) jego obecność zagraża lokalnej różnorodności biologicznej, funkcjom ekosystemu lub interesom gospodarczym ludzi. Innymi słowy: nie każdy gatunek obcy jest problemem. Problem powstaje wtedy, gdy jego populacja powoduje negatywne skutki.
Skala problemu w liczbach
Skala zjawiska jest znacząca. Jak wynika z danych Komisji Europejskiej, w środowisku w Unii i innych krajach europejskich występuje około 12 000 gatunków obcych. Zgodnie z szacunkami, od 10 do 15% tej liczby to gatunki inwazyjne. Na aktualnej unijnej liście gatunków uznanych za stwarzające zagrożenie dla całej Unii znajduje się 114 gatunków.
| Kategoria | Wartość |
|---|---|
| Gatunki obce występujące w UE | około 12 000 |
| Szacunkowy odsetek inwazyjnych | 10–15% |
| Gatunki na unijnej liście | 114 |
Dlaczego to nas dotyczy i co przewidują prawo oraz działania
Inwazyjne gatunki obce wpływają na lokalne ekosystemy, wypierają gatunki rodzime i generują realne koszty dla ludzi. Nie są to gatunki „złe” z natury. Przyczyną jest zwykle działalność człowieka: wprowadzanie do hodowli, celowe lub przypadkowe uwalnianie do środowiska oraz zaniedbania, które pozwalają im się rozprzestrzeniać.
Z prawnego punktu widzenia obowiązki kontroli wynikają z ram unijnych oraz regulacji krajowych. Zgodnie z rozporządzeniem (UE) nr 1143/2014 oraz polską ustawą o gatunkach obcych z 11 sierpnia 2021 r., inwazyjne gatunki obce wymagają szczególnej kontroli: ich wprowadzanie do środowiska i rozprzestrzenianie się jest ograniczane, a w przypadku wykrycia przewidziane są działania takie jak szybka eliminacja, izolacja lub długofalowa kontrola populacji.
Co możemy zrobić lokalnie?
Podstawą jest świadomość i odpowiedzialne decyzje. Zapobieganie zaczyna się od niewprowadzania obcych gatunków do hodowli bez przemyślenia skutków oraz od niewypuszczania zwierząt i roślin do środowiska. Wczesne wykrywanie i szybka reakcja są kluczowe. Tam, gdzie gatunki są już rozpowszechnione, potrzebne są skoordynowane, długofalowe działania kontrolne, zgodne z obowiązującymi regulacjami.
Inwazyjne gatunki obce to problem ekologiczny i gospodarczy. Rozwiązanie wymaga współpracy społecznej, naukowej i prawnej.
Komentarze (0)