Śląskie: Czy suwerenność zaczyna się na Śląsku? Analiza i opinie ekspertów

Głos regionu: inwestycje i odpowiedzialność

Marszałek Wojciech Saługa rozpoczął od diagnozy i apelu o aktywne kształtowanie przyszłości Śląska. Wymienił konkretne przedsięwzięcia: uruchomioną produkcję w Hucie Częstochowa, toczące się przejęcie akcji GTL, znaczenie portu lotniczego w Pyrzowicach, zakup nowych pociągów oraz potrzebę zajęcia się sprawą Rafako. Zwrócił uwagę, że sytuacja geopolityczna przyspieszyła kontrakty zbrojeniowe i nadała dynamikę lokalnym inwestycjom. Dla marszałka wspólnym mianownikiem pozostaje bezpieczeństwo energetyczne oraz troska o przyszłość regionu.

Suwerenność energetyczna — węgiel, gaz i atom

Prof. Stanisław Tokarski z GIG podkreślił, że transformacja ma wiele wymiarów, ale wymaga zachowania równowagi. Energetyka stała się dobrem, nie towarem — boleśnie pokazały to pandemia i wojna w Ukrainie. Jego zdaniem istniejące elektrownie węglowe mogą wypełnić lukę do 2040 roku, a rekomendowane zapotrzebowanie na krajowy węgiel w tym horyzoncie wynosi około 10 mln ton. Potrzebna jest więc rezerwa strategiczna, bo sam gaz nie wystarczy do bilansowania systemu.

Jarosław Zagórowski z GIG wskazał, że polityka energetyczna z 2021 roku wymaga aktualizacji po doświadczeniach pandemii i wojny. Ostrzegł też, że wobec obecnej struktury prawnej Unii Europejskiej trudno będzie utrzymać długotrwałe publiczne dopłaty do kopalń. Z kolei sceptycyzm wobec szybkiej budowy energetyki jądrowej padł z uwagi na tempo realizacji i koszty.

Ekonomia transformacji: ceny, rentowność, konsolidacja

W debacie padły konkretne liczby. Prof. Andrzej Rzońca zwrócił uwagę, że polskie gospodarki płacą o 60 procent więcej za energię niż inne kraje w Europie; w porównaniu z Norwegią koszt energii jest wyższy 4,5 raza, a względem Turcji i Francji ponad 2 razy. To obciążenie dla przetwórstwa przemysłowego, które — jego zdaniem — jest kluczowe dla PKB Śląska.

Michał Śmierciak zaznaczył, że obecnie mamy rozdrobnionych producentów działających na malejących rynkach. Ceny węgla spadły o około 1/3 w porównaniu z rokiem poprzednim. W jego ocenie potrzebna jest analiza rentowności kopalń, postawienie na efektywność i konsolidację; według prognoz w ciągu dziesięciu lat sektor może zostać zredukowany do dwóch‑trzech kopalń.

Filip Elżanowski przestrzegł, że ewentualne przesunięcie terminu likwidacji kopalń napotyka ograniczenia wynikające z prawa unijnego i może uniemożliwić publiczne wsparcie takiego procesu. To prawna bariera, którą trzeba uwzględnić w planach.

Wnioski i dalsze kroki

Debata pokazała, że na Śląsku toczy się dyskusja łącząca kwestie społeczne, gospodarcze i bezpieczeństwa. Eksperci zgadzają się co do konieczności planowania: trzeba określić, które kopalnie są opłacalne, stworzyć rezerwy strategiczne i zsynchronizować rozwój OZE z elastycznością systemu. Jednocześnie należy pilnie zaktualizować państwową politykę energetyczną, uwzględniając nowe geopolityczne realia oraz prawne ograniczenia wsparcia.

Suwerenność energetyczna Śląska — i kraju — będzie wymagać kompromisów między transformacją a zabezpieczeniem łańcuchów dostaw i miejsc pracy. Dyskusja rozpoczęta podczas konferencji jest dopiero początkiem.

System EU ETS został w debacie wymieniony jako istotny czynnik wpływający na konkurencyjność i ceny energii.