Śląskie: oblicza transformacji — inwestycje, miejsca pracy i przyszłość górnictwa

Głos samorządu i potrzeba lepszej komunikacji

Wicemarszałek Leszek Pietraszek podkreślił, że dyskusja o przyszłości regionu odbywa się w kluczowym momencie. Zwrócił uwagę, że nie wiadomo jeszcze, czy środki z Funduszu Sprawiedliwej Transformacji pojawią się w nowej perspektywie unijnej oraz czy będą dalej zarządzane na poziomie regionu. Dodał też, że wciąż zbyt mało tłumaczy się mieszkańcom, z czym transformacja się wiąże.

„Kluczem do sukcesu jest przede wszystkim akceptacja społeczna” — mówił Leszek Pietraszek.

Jak wynika z analizy ankiety rozesłanej do siedmiu gmin, m.in. Bierunia, Rudy Śląskiej, Jastrzębia i Bytomia, tylko 12 procent mieszkańców stwierdziło, że urzędy informowały ich o zamykaniu kopalń. Z danych zebranych w Bieruniu i Jastrzębiu wynika z kolei, że lokalne społeczności uważają, iż nie powinno się jeszcze całkowicie rezygnować z paliw kopalnych, a tylko co ósmy mieszkaniec jest przekonany o powodzeniu transformacji.

Przyszłość infrastruktury i programy dla pracowników

Podczas debaty omawiano również różne scenariusze zagospodarowania pozostałej po kopalniach infrastruktury. Jako jedno z rozwiązań wskazywano możliwość wykorzystania wody z kopalni do ciepłownictwa — pompowanie i przekształcanie tego procesu w produkcję ciepła. Zwrócono jednak uwagę, że taka zmiana wymaga rzetelnego przedstawienia alternatyw pracownikom i mieszkańcom.

Senator Halina Bieda, przewodnicząca Senackiego Zespołu ds. Rozwoju Województwa Śląskiego, podkreśliła, że rewitalizacja społeczna jest trudniejsza niż adaptacja obiektów przemysłowych, bo wymaga zmiany mentalności związanej z długoletnim związkiem Śląska z węglem.

Co już działa i jakie są przykłady współpracy

Województwo Śląskie jest postrzegane jako wzorzec w przeprowadzaniu procesu transformacji. Paweł Olechnowicz z Dyrekcji Generalnej ds. Polityki Regionalnej i Miejskiej Komisji Europejskiej wskazał na mierzalne efekty: realizowane są projekty o wartości 2 mld euro oraz zawarto 900 umów z podmiotami uczestniczącymi w programach.

Olechnowicz podkreślił, że sukces ten wynika także z zaangażowania lokalnych interesariuszy i że decentralizacja zarządzania funduszami była skutecznym rozwiązaniem. W dyskusji zwrócono uwagę, że środki powinny trafiać nie tylko do działań stricte górniczych, ale także do firm górniczych chcących dywersyfikować działalność.

Jako praktyczny przykład ułatwiania transformacji wymieniono regionalną umowę, która może pozwolić nawet 200 górnikom zrezygnować z pracy w branży i zostać kolejarzami. To efekt porozumienia między PGG i Kolejami Śląskimi oraz planów wykorzystania bocznicy przy nieczynnym szybie kopalni Sośnica na potrzeby bazy serwisowej Kolei Śląskich. Umowa ta jest pierwszym w Polsce przykładem regionalnej współpracy publicznych spółek z różnych sektorów ułatwiającej zmianę zawodową.

Co dalej — wyzwania i rekomendacje

Wicemarszałek Leszek Pietraszek przypomniał, że Fundusz Sprawiedliwej Transformacji jest motorem rozwoju regionu, ale sam proces nie może być sprowadzony wyłącznie do spraw górnictwa. Potrzebne są działania systemowe, które uwzględnią dywersyfikację działalności przedsiębiorstw oraz realne wsparcie dla pracowników przechodzących zmiany zawodowe.

Uczestnicy forum zgodnie wskazali, że kluczowe pozostaje dopracowanie komunikacji z mieszkańcami, budowanie zaufania i pokazanie konkretnych alternatyw dla miejsc pracy oraz wykorzystania infrastruktury pokopalnianej.

Więcej o polityce regionalnej Komisji Europejskiej, na którą powoływał się jeden z uczestników debaty, można znaleźć na stronie Polityka regionalna Komisji Europejskiej.