Soli Deo Honor et Gloria — Archikatedra Chrystusa Króla w Katowicach: historia i symbolika

Jak zaczęła się budowa i kto za nią odpowiadał

Początki sięgają momentu powołania diecezji katowickiej w 1925 roku, gdy pierwszym biskupem został August Hlond. Projekt świątyni przygotowali Zygmunt Gawlik i Franciszek Mączyński, a funkcję przewodniczącego komitetu budowy i magistra fabricae pełnił ks. prałat Emil Szramek. Symboliczna inauguracja prac miała miejsce 5 czerwca 1927, kiedy to biskup Arkadiusz Lisiecki wykopał ziemię pod przyszłe fundamenty.

Prace nad fundamentami trwały do 1931 roku; rok później wmurowano pierwszy kamień węgielny, a trzy lata później fundamenty sięgały około 8 metrów wysokości. Priorytetem było wtedy wykończenie prezbiterium, które zakończono w 1938 roku.

Przerwy w pracy, represje i zmiany w projekcie

Wyburzenie spokojnego rytmu budowy nastąpiło wraz z wybuchem II wojny światowej (1939) — wówczas prace przerwano, a dotychczasowych rezultatów nie zabezpieczono. Wznowienie nastąpiło dopiero w maju 1946, pod kierunkiem ks. dr Rudolfa Adamczyka.

Okres późniejszych lat był naznaczony trudnościami politycznymi. W latach 50. represyjny klimat PRL spowodował wysiedlenia biskupów i aresztowanie ks. Adamczyka; jego obowiązki przejął oddelegowany przez władze ks. Jan Piskorz, który — pod wpływem nacisków — zmienił architektoniczne założenia. Pierwotna kopuła miała mieć 102 metry wysokości; ostatecznie zmniejszono ją o 38 metrów, pozostawiając kopułę na poziomie 64 metrów.

Jak wynika z tekstu źródłowego, konsekracja Archikatedry odbyła się 30 października 1955 roku, a dokonał jej biskup częstochowski Zdzisław Goliński, co było efektem społecznej pracy wiernych i kleryków Śląskiego Seminarium Duchownego.

Wygląd, wnętrze i znaczenie dla regionu

Archikatedra ma 101 metrów długości i 50 metrów szerokości; jej kubatura sięga blisko 120 tys. metrów sześciennych, co klasyfikuje ją w gronie największych katedr w kraju. Fasadę zdobią troje drzwi i osiem kolumn, nad którymi widnieje napis „Soli Deo Honor Et Gloria” — „Tylko Bogu cześć i chwała”.

Styl świątyni można określić jako klasycyzujący z odniesieniami do klasycyzmu i baroku, natomiast wnętrze, zaprojektowane przez Mieczysława Króla, utrzymane jest w nurcie art deco. Elementy rzeźbiarskie wykonał Jerzy Egon Kwiatkowski; nad ołtarzem głównym w prezbiterium znajduje się figura Chrystusa Króla.

Arcybiskup Wiktor Skworc wspomina, że władze niechętnie zgadzały się na wizytę papieża, dlatego zorganizowano spotkanie z chorymi i inwalidami pracy — tak do katedry wszedł Jan Paweł II i udzielił błogosławieństwa.

Papież odwiedził archikatedrę podczas swojej drugiej pielgrzymki do Polski i spotkał się z chorymi 20 czerwca 1983 roku, co stało się ważnym wydarzeniem w historii miejsca.

Archikatedra jako symbol

Wznoszona w trudnych czasach archikatedra stała się symbolem duchowej siły Ślązaków oraz ich wytrwałości. Jej kopuła trwale wpisała się w krajobraz Katowic i do dziś przyciąga wiernych, którzy przychodzą tu na modlitwę i zadumę.