Tychy: 75. rocznica miasta — program obchodów i galeria zdjęć

Z korzeniami sięgającymi średniowiecza

Obszar współczesnych Tychów nie powstał nagle. Pierwsza źródłowa wzmianka o wsi Tychy znajduje się w protokolarzu miasta Pszczyny z 1467 r. — notatka ta potwierdza istnienie osady w tym czasie.

„Dominikowi z Tychów wypłacono 5 groszy”.

Przez wieki teren tworzyły skupiska osad kmiecych i zagrodniczych wzdłuż wiejskiej drogi. W XVIII w. pojawiły się dalsze odnogi osadnicze — m.in. Glinka, Żwaków, Czułów, Mąkołowiec, Wartogłowiec i Zawiść — dziś dzielnice miasta. Wsie takie jak Paprocany, Wilkowyje, Urbanowice czy Cielmice odnotowane są jako osadnictwo już w I poł. XIII w., a Cielmice prawdopodobnie pojawiły się pod koniec wieku XII. Jaroszowice zaś mają pierwsze źródłowe wzmianki z I poł. XV w. Wszystkie te miejscowości wchodziły w skład dóbr książęcych i miały znaczenie równorzędne z ówczesnymi Tychami.

Droga do nadania praw miejskich

Po plebiscycie z marca 1921 r. obszar Tychów został przyłączony do Polski. Wybrany zarząd gminy, a po wyborach z 28 lipca 1923 r. władzę objął Jan Wieczorek, sprawujący urząd naczelnika gminy w latach 1923–1939. Siedzibą władz był budynek z 1906 r., zwany powszechnie magistratem (dziś Muzeum Miejskie w Tychach).

Naczelnik Wieczorek dążył do nadania gminie charakteru miejskiego. 14 września 1932 r. podjęto uchwałę o staraniach w tym kierunku. Efekt tych działań nastąpił 20 listopada 1933 r., kiedy Śląska Rada Wojewódzka wydała decyzję przyznającą gminie prawa gminy miejskiej z dniem 1 stycznia 1934 r.; decyzję podpisano m.in. przez wojewodę Michała Grażyńskiego.

Przyznane wówczas prawa były częściowe i dotyczyły głównie finansów. Dzięki temu gmina mogła gromadzić większe środki i realizować inwestycje: elektryfikację wybranych obszarów, remonty budynków oraz brukowanie głównych dróg. Te zmiany przygotowały grunt pod dalszy rozwój i ostateczne ukształtowanie miejskiego charakteru Tychów.

Decydujący krok wykonały organy państwowe pod koniec 1950 r.: Prezydium Rządu wydało uchwałę w sprawie rozbudowy Tychów 4 października 1950 r., a miesiąc później rozporządzeniem Prezesa Rady Ministrów — Józefa Cyrankiewicza — nadano Tychom ustrój miejski, z dniem 1 stycznia 1951 r. Ten akt prawny stał się impulsem do budowy tzw. Nowych Tychów.

Rozszerzanie granic i era „Wielkich Tychów”

W kolejnych dekadach granice miasta zmieniały się kilkakrotnie. W październiku 1954 r. powiat tyski został wydzielony jako samodzielna jednostka administracyjna, w skład którego weszły cztery miasta — Tychy, Bieruń Stary, Łaziska Górne i Mikołów — oraz liczne gromady. Na mocy tego aktu obszary Wilkowyjów i Paprocan zostały włączone do Tychów.

W listopadzie 1972 r. do miasta przyłączono m.in. Urbanowice, Jaroszowice i Cielmice. W 1975 r. obszar Tychów powiększył się o Lędziny, Bieruń Stary, Bieruń Nowy, Wyr, Gostyń, Imielin i Chełm Śląski. Dwa lata później, w 1977 r., doszło do kolejnych przyłączeń: Bojszów, Nowe Bojszowy, Jedlina, Świerczyniec, Międzyrzecze i Kobiór. W tym okresie następowały też odłączenia, m.in. Imielina i Chełmu Śląskiego. Nastąpił w ten sposób etap tzw. Wielkich Tychów, którego powrót do granic znanych dziś nastąpił w 1991 r.

Jubileusz 75-lecia to moment podsumowań. To także zachęta, by pamiętać o długiej historii osadnictwa i o przemianach administracyjnych, które ukształtowały współczesne Tychy. Wnioski płynące z badań i archiwaliów przypomina Agata Berger-Połomska z Muzeum Miejskiego w Tychach.