Zatrucie grzybami: jak rozpoznać objawy, leczyć i zapobiec śmiertelnej pomyłce — lekarz rodzinny radzi
Co roku w Polsce setki osób trafiają do szpitali po zatruciu grzybami, a kilkadziesiąt wymaga leczenia na oddziałach intensywnej terapii. Lek. Karol Rzadkowski z Centrum Medycznego Med4Fit American Heart of Poland wyjaśnia, jakie objawy powinny niepokoić, jak wygląda diagnostyka i kiedy konieczny jest pilny transport do szpitala.
Najważniejsze informacje:
- Co roku w Polsce setki osób trafiają do szpitali po zatruciu grzybami; kilkadziesiąt z nich wymaga leczenia na oddziałach intensywnej terapii.
- Najwięcej przypadków zgłasza się we wrześniu i październiku.
- W przypadku niepokojących objawów: gwałtowne wymioty, biegunka, zaburzenia świadomości — niezwłocznie zgłoś się do lekarza lub wezwij pogotowie.
Sezon, zagrożenia i najgroźniejsze gatunki
Zatrucia grzybami występują najczęściej w sezonie letnio‑jesiennym. Jak podkreśla lek. Karol Rzadkowski, najwięcej pacjentów trafia do szpitali we wrześniu i październiku. Najbardziej niebezpieczny jest muchomor sromotnikowy — odpowiada za większość zgonów, ale inne gatunki także mogą prowadzić do ciężkich uszkodzeń wątroby, nerek lub układu nerwowego.
„W praktyce lekarskiej zatrucia grzybami zdarzają się co roku, szczególnie w sezonie letnio‑jesiennym. Najwięcej pacjentów trafia do szpitali we wrześniu i październiku.” — lek. Karol Rzadkowski
Jak rozpoznać zatrucie — typowe zespoły kliniczne
Toksyczne związki zawarte w grzybach wywołują konkretne obrazy kliniczne. Znajomość ich cech pomaga szybko zareagować.
| Zespół | Typowe objawy | Główne narządy/komplikacje | Typowy czas pojawienia |
|---|---|---|---|
| Sromotnikowy | nudności, wymioty, biegunka; początkowa poprawa może mylić | ostra niewydolność wątroby, uszkodzenie nerek, mózgu | 6–24 godz. |
| Muskarynowy | nadmierne pocenie, ślinotok, łzawienie, bradykardia, skurcz oskrzeli (duszność) | układ oddechowy, układ krążenia | zwykle wkrótce po spożyciu |
| Muscymolowy | pobudzenie, omamy, drgawki, zaburzenia świadomości | układ nerwowy | bezpośrednio lub po kilku godzinach |
| Gyromitrowy | objawy grypopodobne, drgawki; możliwe uszkodzenie wątroby | wątroba, układ nerwowy | kilka godzin |
| Orelaninowy | skąpomocz, narastająca niewydolność nerek | nerki | po kilku dniach |
| Koprynowy | reakcja disulfiramowa: zaczerwienienie skóry, tachykardia, spadki ciśnienia | układ krążenia | po spożyciu alkoholu i grzyba |
Dzieci, objawy alarmowe i pierwsze kroki
Dzieci są bardziej wrażliwe na toksyny — mają mniejszą masę ciała i niedojrzały układ enzymatyczny. Nawet jadalne grzyby mogą powodować bóle brzucha, wymioty i biegunkę u najmłodszych.
Objawy, które powinny zaniepokoić natychmiast: gwałtowne wymioty i biegunka, nadmierne ślinienie, duszność, spowolnione tętno, omamy, drgawki, splątanie, trudności z oddawaniem moczu. Każdy z nich może świadczyć o uszkodzeniu wątroby, nerek lub układu nerwowego. W takiej sytuacji trzeba niezwłocznie zgłosić się do lekarza lub wezwać pogotowie — czas jest kluczowy.
Diagnostyka, leczenie i antidota
Pierwszym krokiem jest dokładny wywiad: jakie grzyby zjedzono, w jakiej ilości, kiedy pojawiły się objawy i czy inni uczestnicy posiłku czują się podobnie. Jeśli to możliwe, do szpitala należy zabrać resztki potrawy lub surowe grzyby — to może przesądzić o diagnozie.
Pacjent trafia pod ścisłą obserwację. Monitorowane są parametry wątroby, nerek, elektrolity oraz praca serca. Wczesne rozpoznanie daje możliwości zastosowania płukania żołądka i węgla aktywowanego (jeśli zgłoszenie nastąpiło w krótkim czasie po spożyciu, zwykle do godziny).
W cięższych przypadkach stosuje się intensywne nawadnianie, dializy, a przy niewydolności wątroby nawet przeszczep. Czasami można zbadać obecność toksyn w moczu lub treści żołądkowej, ale takie wyniki nie zawsze są dostępne od razu — dlatego leczenie często zaczyna się empirycznie.
Istnieją swoiste antidota w wybranych zatruciach: sylibinina w zatruciu muchomorem sromotnikowym, atropina przy zatruciach muskarynowych oraz witamina B6 po spożyciu piestrzenic. Jednak dla wielu toksyn nie ma specyficznej odtrutki — liczy się szybkie leczenie objawowe i wspomagające pracę uszkodzonych narządów.
Profilaktyka i najprostsza zasada
Nie istnieją domowe metody uniwersalnego „odtrucia”. W razie podejrzenia zatrucia trzeba zgłosić się do szpitala. A jeśli nie masz absolutnej pewności co do jadalności grzyba — nie jedz. To najpewniejszy sposób, by uniknąć ciężkich powikłań, a czasem i śmierci.
Komentarze (0)