Zrównoważony rozwój a lokalne rynki pracy w Górnym Śląsku

Transformacja gospodarcza pod presją liczb i oczekiwań

Wyobraź sobie miasto, w którym co trzeci mieszkaniec był kiedyś zatrudniony w kopalni lub hucie. Tak wyglądała codzienność Górnego Śląska jeszcze dekadę temu. Według raportu Głównego Urzędu Statystycznego, w 2023 roku przemysł dawał zatrudnienie blisko 38% pracujących w regionie. Jednak już wtedy liczba miejsc pracy w górnictwie spadła poniżej 70 tysięcy, a sektor motoryzacyjny – kiedyś duma regionu – zaczął przechodzić bolesną restrukturyzację. Powód? Dynamiczne przechodzenie z produkcji pojazdów spalinowych na elektryczne. Eksperci Polskiej Izby Motoryzacji ostrzegali wówczas, że nawet 30% miejsc pracy w tradycyjnych fabrykach podzespołów jest zagrożonych w perspektywie 3–5 lat.

Warto to podkreślić – ten proces nie jest równomierny. Tam, gdzie zamykane są kopalnie, pojawiają się natomiast inwestycje w odnawialne źródła energii. Z prognoz Ministerstwa Klimatu i Środowiska na 2025 rok wynika, że w województwie śląskim już ponad 31% nowo powstałych miejsc pracy w sektorze energetycznym wiąże się z OZE. Według statystyk Urzędu Marszałkowskiego, w ciągu dwóch lat podwoiła się liczba gospodarstw korzystających z dofinansowania na wymianę pieców węglowych. To już nie jest symboliczna zmiana – na wybranych obszarach metropolii liczba domów z nowoczesnym ogrzewaniem przekroczyła 25 tysięcy.

Jak historia i prawo napędzają zmiany

Górny Śląsk przez dekady był twierdzą górnictwa i przemysłu ciężkiego. Zatrudnienie w sektorze wydobywczym czy hutniczym przechodziło z ojca na syna, a lokalne społeczności budowały swoją tożsamość wokół kopalni. Ale świat się zmienia – i to szybciej niż ktokolwiek mógłby przypuszczać. Wraz z wejściem Polski do Unii Europejskiej, a następnie przyjęciem „Polityki energetycznej Polski do 2025 roku” przez Radę Ministrów, priorytetem stała się nie tylko konkurencyjność gospodarki, ale też poprawa jakości powietrza i bezpieczeństwo energetyczne. W marcu 2025 roku Sejmik Województwa Śląskiego przyjął uchwałę o zrównoważonym rozwoju publicznego transportu zbiorowego. To nie jest suchy dokument – to realne wsparcie dla projektów takich jak Rower Metropolitalny czy elektryfikacja autobusów w miastach aglomeracji.

Warto przypomnieć, że tylko w ciągu ostatnich trzech lat na transformację energetyczną i rewitalizację terenów poprzemysłowych w województwie śląskim przeznaczono ponad 5,2 miliarda złotych (dane Urzędu Marszałkowskiego z 2025 roku). W tym samym okresie ruszyło 96 programów wsparcia lokalnych społeczności i przedsiębiorstw w adaptacji do nowych realiów rynku pracy.

Nowe zawody, nowe życiorysy – kto zyska, kto musi się przekwalifikować?

Katarzyna, do niedawna kierowniczka zmiany w fabryce części samochodowych, dziś uczy się obsługi instalacji fotowoltaicznych. Jej historia to nie wyjątek, ale zwiastun szerszego trendu. Jak podaje Wojewódzki Urząd Pracy w Katowicach, w latach 2022-2024 zrealizowano ponad 11 tysięcy szkoleń w ramach programów przekwalifikowania zawodowego. Największym zainteresowaniem cieszyły się kursy dla instalatorów OZE, operatorów systemów recyklingu oraz specjalistów ds. zarządzania środowiskowego (ESG). Do 2030 roku — według prognoz Śląskiego Związku Pracodawców — liczba miejsc pracy w tzw. zielonej gospodarce może wzrosnąć nawet o 20 tysięcy, jeśli tempo inwestycji i szkoleń się utrzyma.

To jednak nie znaczy, że wszyscy są wygrani. Najtrudniej mają osoby z długoletnim stażem w przemyśle, którym brakuje kompetencji cyfrowych lub po prostu odwagi, by spróbować czegoś nowego. Dlatego lokalne samorządy i agencje pracy organizują warsztaty nie tylko z obsługi nowoczesnych technologii, ale też z miękkich umiejętności – jak radzić sobie ze zmianą i stresem. Pracodawcy mogą liczyć na preferencyjne kredyty i dotacje – w samym 2024 roku wypłacono ponad 130 milionów złotych na wsparcie inwestycji w zielone technologie w regionie.

Co z tego wynika dla mieszkańców i przedsiębiorców?

Jeśli zastanawiasz się, czy warto postawić na nowy zawód lub zieloną inwestycję w Górnym Śląsku – odpowiedź brzmi: to już nie wybór, a konieczność. Dla pracowników oznacza to, że największe szanse na stabilne zatrudnienie będą mieli ci, którzy zdobędą nowe kwalifikacje – zwłaszcza w OZE, recyklingu czy ekoturystyce. Warto zainteresować się bezpłatnymi szkoleniami organizowanymi przez urzędy pracy i samorządy. Przedsiębiorcy mogą skorzystać z szerokiego wachlarza dotacji oraz wsparcia doradczego przy wdrażaniu innowacji ekologicznych.

Nie lekceważ jednak wyzwań – wiek, niewystarczające umiejętności cyfrowe czy lęk przed zmianą potrafią być barierą. Ale jak pokazują historie mieszkańców, z odpowiednim wsparciem można zacząć nowy rozdział. Kluczowa rada? Nie czekaj, aż zmiany przyjdą do Ciebie – weź udział w szkoleniu lub skontaktuj się z lokalnym punktem konsultacyjnym już dziś. Bo na Górnym Śląsku to nie przyszłość puka do drzwi – ona już weszła do środka.